Stormlamp, Stormlantaarn

Op deze pagina zal ik meer informatie geven over stormlantaarns/stormlampen, de verschillende soorten, de verschillende merken en enkele tips en tricks voor restauratie en datering.

Naast deze pagina zijn er nog de volgende pagina’s over stormlampen en het gebruik daarvan, klik op de link om naar de desbetreffende pagina te gaan:
Mijn stormlampen
Overzicht van de stormlampen welke ik door mijn handen heb gehad met informatie en datering.
Wat voor olie in een stormlamp?
Uitleg wat voor brandstoffen er zijn voor stormlampen.

Voor deze pagina ben ik sterk afhankelijk geweest van diverse liefhebbers van stormlantaarns, deze bronnen staan zoveel als mogelijk bij het artikel en onderaan de pagina. Een belangrijke bron die me op weg geholpen heeft is Henk “Stormlamp” Kloosterman, een fervent verzamelaar die zelf 600 stormlampen in zijn verzameling heeft. Hopelijk kunnen we deze snel terugzien op zijn eigen site.

Omdat deze pagina is ontstaan uit verschillende boeken en digitaal speurwerk sluit ik zeker niet uit dat er incorrectheden op deze pagina staan, als u er één vind dan hoor ik het graag.

Mocht u daarnaast nog opmerkingen en/of aanvullingen over de inhoud op deze pagina hebben. Neem hiervoor dan contact met me op!

Wat is een stormlamp, stormlantaarn

Een stormlantaarn is een lantaarn die geschikt is om in moeilijke buitenomstandigheden licht te geven. Eigenschappen van een stormlantaarn zijn dat de vlam beschermd wordt door glas, er een handvat op zit en dat het oliereservoir niet lekt als hij schuin gehouden wordt.

Stormlantaarns werden van origine heel veel gebruikt op en om het spoor, op schepen, in werkplaatsen, in fabrieken, in de schuur, in stallen in woningen en onderweg. In sommige gebieden zijn ze nog heel lang gebruikt, door het gebrek aan elektriciteit.
Tegenwoordig worden ze vooral gebruikt bij outdoortoepassingen en als sfeervolle verlichting in de tuin of in huis.

De term stormlamp en stormlantaarn kunnen allebei gebruikt worden, deze worden op deze pagina ook door elkaar heen gebruikt.

De historie van de stormlantaarn

In het begin van de 19e eeuw werden lantaarns voornamelijk van hout gemaakt, met glazen, hoornen en/of metalen panelen. De eerste lantaarns hadden een kaars als lichtbron.
Vanaf 1830 kwam walvisolie op grotere schaal beschikbaar en de opkomst van de lantaarns met een lont en een lonthouder kwamen op de markt. De lichtopbrengst was veel hoger dan van de traditionele kaars. Vanaf 1830 werd ook sterker glas geproduceerd en lampen met een glazen globe, metalen bovenkant en een metalen onderkant werden gebruikelijk.

Vanaf 1850 werden de eerste lantaarns geproduceerd met beschermingsdraden om het glas heen. Hierdoor werden ze ook populairder voor buitengebruik. Vanaf 1850 kwam kerosine op grote schaal op de markt en was daarnaast ook nog eens betaalbaar, waardoor de lantaarns met olielonten steeds meer gebruikt werden.
Vanaf toen nam de ontwikkeling een vogelvlucht, met in 1860 de eerste hot-blast lantaarn en in 1880 de cold-blast lantaarn. Beide type lantaarns worden nog (grotendeels) steeds volgens dit principe geproduceerd.
In de periode tussen 1860 en 1910 is de stormlantaarn geperfectioneerd, zowel in werking, design als in productiemethode.

Stormlantaarns zijn tot midden 20e eeuw nog intensief gebruikt langs de spoorwegen, op schepen en langs de weg, maar werden na verloop van tijd vervangen door verlichting op stroom en op accu. Daarna zijn ze vooral nog gebruikt in gebieden waar geen elektriciteit aanwezig was of voor outdoor toepassingen.
Deze historie is voornamelijk gebaseerd op de geschiedenis van de Amerikaanse stormlantaarns, hiervan is namelijk veel documentatie beschikbaar.
In Europa en andere landen zal dit uiteraard anders zijn gegaan, maar in grote lijnen zal de historie zeker overeen komen.

Verschillende types stormlantaarns

Er zijn drie belangrijke types stormlantaarns, hiermee doel ik los van de vormgeving vooral op de werking; Dead-Flame, Hot-Blast en Cold-Blast

Dead-Flame

Tot c.a. 1855 waren stormlantaarns vooral volgens het dead-flame principe, maar ook hierna is dit nog vaak gebruikt. Het design is er vooral op gebaseerd om zo min mogelijk wind van buitenaf bij de lont te laten komen.
De luchtventilatiegaten op de bovenzijde waren voor de afvoer van de lucht, deze zijn dusdanig ontworpen met platen erachter dat er geen directe wind bij de vlam kan komen. De ventilatiegaten aan de onderzijde en de vormgeving van de basis waren erop gericht om een gecontroleerde luchtstroom als aanvoer te krijgen.

Hot-Blast

Dit type lantaarn is ontworpen door John Irwin, die dit gepatenteerd heeft in 1868, nadat zijn vader had geklaagd dat de vlam zo snel uitging als je de lantaarn bewoog. Ze zijn geproduceerd vanaf 1880, grote vooruitgang hierbij is dat de opstijgende warme, gedeeltelijk verbrande, lucht door de buizen aan de zijkant weer naar de onderzijde wordt gebracht, waardoor dit gemixt wordt met verse lucht en weer in de lantaarn word gebracht. Omdat de gedeeltelijk verbrandde lucht koolstof vast houdt, is de vlam ook geler dan bij een dead-flame lantaarn. Deze vlam is beter controleerbaar en heeft een hogere lichtopbrengst.

Cold-Blast

John Irwin bleef aan het innoveren en in 1876 vond hij de Cold-Blast stormlantaarn uit.
Dit type lantaarn voerde alleen verse lucht naar de vlam bij de lont, alle hete, verbrandde lucht werd uit de lantaarn verdreven. Het kanaliseren van alleen verse, zuurstofrijke lucht naar de vlam toe zorgt voor een helder wit licht. Door dit ontwerp werd de lichtopbrengst verdubbeld t.o.v. van een hot-blast lantaarn.

Hieronder een afbeelding van een cold-blast stormlantaarn uit een catalogus van Dietz, er staat nogal wat commerciële tekst bij, maar geeft wel duidelijk de werking weer.

Cold-Blast lantaarn uit Dietz catalogus

Merken stormlantaarns

Er zijn veel merken stormlantaarns, bekende merken staan hieronder met de mij bekende historie. Onderstaande merken hebben veelal ook andere producten geproduceerd, maar ik heb me vooral gericht op de historie van de stormlampen bij deze fabrikanten.

Duitse stormlantaarns

Wat opvalt als je naar de bekende Duitse merken kijkt is dat ze veelal uit Beierfeld afkomstig zijn. Beierfeld is gelegen in het Ertsgebergte en van oorsprong een plaats waar veel ijzer, tin en blik verwerkt werd.
Vanaf de 14e eeuw werden er al vaten van plaatstaal geproduceerd. In de 16e eeuw zijn in deze regio veel loodgieters gilden ontstaan. De loodgieters uit deze tijd maakten hun producten van vertind dun plaatstaal en hadden hier dan ook het gereedschap voor. In de loop der eeuwen concentreerde dergelijke ambachtelijke bedrijven zich steeds meer in Beierfeld en omstreken. Veel van dit soort ambachtelijke loodgietersbedrijven produceerden ook andere producten en de productie van lantaarns was dus een logisch gevolg bij vele metaalverwerkende bedrijven.

Vooral in het midden van de 19e eeuw richten steeds meer ambachtslieden uit Beierfeld zich op lantaarns, waardoor deze stad de bakermat van de Duitse stormlantaarn werd.

Feuerhand

Dit is één van de meest bekende Europese merken van stormlantaarns, met een zeer kenmerkend logo, een hand met een vlam erin.
De historie van Feuerhand begon in Beierfeld, hier runde Hermann Nier vanaf 1870 een loodgieterswerkplaats en maakte daarnaast veel andere producten, waaronder lantaarns. In die tijd van industrialisering verdwenen veel werkplaatsen en deze maakten plaats voor fabrieken waar producten met machines werden gemaakt. De broers Hermann en Ernst Nier zijn in 1893 begonnen met de productie van stormlantaarns op grotere schaal.

In 1898 werden de broers Nier overgenomen door het Frankonia Albert Frank metalware. De broers bleven bij dit bedrijf werkzaam als productiemanagers. Door meningsverschillen stapte Hermann Nier in 1902 uit dit bedrijf en begon zijn eigen stormlantaarn productie, met als bedrijfsnaam Hermann Nier Feuerhandwerk. In hetzelfde jaar heeft Hermann Nier ook een patent ingediend voor de productie van stormlantaarns door gebruik te maken van de stempel- en vouwtechnieken met vertinnen d.m.v. warm dompelen, waardoor er geen soldeerwerk meer aan te pas kwam.
Hermann Niers zoon Bruno Nier was aan het begin van de 20e eeuw de drijvende kracht achter Feuerhand.

Tussen 1914 en 1918 hebben hebben vele Duitse fabrikanten van lantaarns hun productie (deels) om moeten zetten naar producten voor de oorlog, toen heeft Hermann Nier Feuerhandwerk tevens handgranaten geproduceerd.

In 1914 was het merk Feuerhand een geregistreerd merk, in 1926 heeft Feuerhand ook de merknaam Firehand in Amerika geregistreerd. Vanaf 1920 kwam er een cirkel om het logo heen.

In 1921 overleed Hermann Nier.

Een stormlantaarn waar Feuerhand veel bekendheid mee heeft gekregen is de Feuerhand Baby, deze is vanaf 1933 op de markt gebracht en wordt nog steeds (of alweer) in Duitsland geproduceerd. Ook hebben ze veel bekendheid gekregen met de zogeheten Sturmkappe, deze kap zorgde voor extra windafscherming.

Tussen 1935 en 1939 was er veel onenigheid geweest met het Amerikaanse merk Dietz aangaande patenten, voornamelijk over de Feuerhand Baby.

Tussen 1918 en 1938 waren Feuerhand samen met Dietz wereldwijd gezien de grootste producenten van stormlantaarns. Ze waren gezamenlijk verantwoordelijk voor een wereldwijde verkoop van 12 miljoen stormlantaarns per jaar, op een wereldwijd totaal van 18 miljoen.

Vanaf 1936 werd de naam Feuerhand ook bij het logo geplaatst.

De verkopen stortte in ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Op dat moment werden er alleen nog lantaarns geproduceerd voor het Duitse leger.
Na de oorlog werd de familie Nier onteigend, de machines werden ontmanteld en naar de Sovjet Unie overgebracht. Ernst Bruno Nier werd gearresteerd door de Russen. In 1950 overlijd Ernst Bruno Nier in Bautzen. De familie Nier vluchtte naar Lüdenscheid in Westfalen en begon hier opnieuw op kleine schaal met de productie van stormlantaarns. Ze verhuisden daarna naar Hohenlockstedt.

In Beierfeld werd het gebouw, waarin de blauwdrukken nog aanwezig waren, opnieuw in bedrijf gesteld door Volkseigener Betrieb Metallwaren (VEB MEWA). De merknaam Feuerhand was nog steeds in handen van de familie Nier, waardoor ze de merknaam Bat hanteerden, tevens een erg bekend merk stormlantaarns.

Vanaf 1953 weet Nier zich weer op de internationale markt te vestigen, maar de hoogtijdagen voor de stormlantaarn waren toen al voorbij.
In 1989 ging de familie Nier uit het oorspronkelijk bedrijf en werd de merknaam overgenomen door Reco Im-Export. In 2003 wordt het bedrijf Feuerhand GmbH opgericht, maar deze is in 2012 failliet gegaan.

In 1989 begon opnieuw de productie met de Feuerhand Baby Special 276, dit was op dat moment de enige lantaarn die Feuerhand produceerde. Vanaf 2014 is de merknaam Feuerhand in handen van de Petromax groep, ook welbekend om zijn druklamp.

Hieronder een zeer interessant artikel over Feuerhand en een uitleg over brandstof en lonthouders welke beschikbaar zijn gesteld door Dr. phil. Detlef Bunk, waarvoor dank:

http://www.bunk-online.de/DB_FeuerhandSturmlaternenLightInternational2000_db.pdf

http://www.bunk-online.de/Petroleum_Docht_UPH_yshaded.pdf


Wil je nog veel meer details over de historie van Feuerhand, de producten en de productontwikkelingen van de stormlantaarns van Feuerhand?
Een deel van de informatie is afkomstig van de site van dhr. D. Bunk, die zo’n beetje alle informatie die er over Feuerhand is verzameld heeft en op zijn site heeft geplaatst:
http://www.bunk-online.de
Ook veel informatie is te vinden op de volgende site:
http://www.feuerhand.info

Een overzicht van bijna alle stormlampen van Feuerhand, met ook een uitleg over de datering vind je op de volgende site:
https://sirkosdrive.jimdofree.com/laternen/feuerhand-nier

Bat “Fledermaus”, Fr. Stübgen & Co

Het eerste begin van de historie van Bat gaat terug naar 1843, wanneer Friedrich August Stübgen een lampenfabriek opricht in Erfurt. Eerst was dit Lampenfabrik Stübgen en Kleemann, maar op den duur ging Kleemann uit het bedrijf en is de naam veranderd in Lampenfabrik Fr. Stübgen & Co.
In 1877 overlijd Friedrich August Stübgen. Zijn oudste zoon Gustav Stübgen nam de lantaarnfabriek over. In 1879 kwam ook de broer van Gustav Stübgen, Julius Stübgen in het bedrijf. In 1882 hebben ze het eerste patent aangevraagd.

Friedrich August Stübgen

In 1892 werd het overbekende handelsmerk, de vleermuis, geregistreerd. In de jaren die volgen groeide het bedrijf gestaag en in 1910 werkten er 400 mensen in de fabriek en exporteerde 70% van zijn lantaarns. In deze tijd is de term een “bat lamp” ook ontstaan. De naam is toen ook veranderd naar Lanternenfabrik Fr. Stübgen & Co. Naast het merk Bat werd ook het merken PAN, STUBS en BAT MINOR geregistreerd.

Lampen fabriek Stübgen in 1907


Uiteraard had de Eerste Wereldoorlog ook veel invloed op Stübgen, veel export kwam stil te liggen. De derde generatie stapte in 1918 in het bedrijf, de zoon van Julius Stübgen, Franz en de zoons van Gustav Stübgen Rudolf en Walther.

Tussen 1918 en 1922 heeft Fr. Stübgen & Co. veel verschillende lantaarns geproduceerd maar ook tafellampen, wandlampen, enz. Deze handel ging toen niet goed en is dan ook weer gestopt en ze zijn zich gaan richten op de BAT stormlantaarn. In 1924 hadden ze 23 verschillende patenten geregistreerd.

In de jaren 30 zijn er joint-ventures met andere fabrieken, waardoor een deel van de productie zich tijdelijk verplaatste naar Danzig in Polen en Leningrad, USSR.

Om de productie efficiënter te maken, produceerde Stübgen ook lantaarns voor het merk Dietz, dit kwam voor Dietz goed uit vanwege de koers van de dollar.

De Dietz Little Wizard, Dietz Junior en de Dietz AJAX werden (ook) geproduceerd door Stübgen.

Het bedrijf HASAG (Hugo Schneider AG uit Leipzig) produceerde in de jaren 40 lantaarns, maar dit leverde niet genoeg op en zijn hier dan ook mee gestopt. In plaats hiervan kochten ze de lantaarns in bij Stübgen. Dit waren dezelfde als de BAT lantaarns, maar dan met een ander merk erop.

Tegen het einde van de jaren 40 waren de machines in de fabriek gedateerd en de productie werd hierdoor onverdienstelijk. Investeringen waren niet mogelijk vanwege de prijsstelling van de concurrenten.

Hierdoor verkocht Stübgen alle merknamen, behalve Bat, de patenten, het klantenbestand en een deel van de machines aan het bedrijf Hasag. Eerder had Hasag ook al het bedrijf Kaestner & Toebelmann overgenomen, die ook stormlantaars produceerde. Stübgen ging nadien door met de productie van gereedschap voor land en tuinbouw. Door de Tweede wereldoorlog was dit van korte duur en moest er voor het Duitse leger geproduceerd worden. De fabriek werd na de oorlog ook ontmanteld en Stübgen werd in 1948 uitgeschreven uit het bedrijfsregister.
HASAG had dan wel niet de merknaam Bat Fledermause, maar registreerde het Engelstalige handelsmerk BAT. Ze bouwden in 1937 een fabriek in Meuselwitz, Thuringia. Na de tweede wereldoorlog werd het handelsmerk BAT in de DDR en in Engeland gebruikt.
Er zijn stormlantaarns van Hasag, met de opdruk van Bat en stormlantaarns van Bat, met een opdruk van Hasag.

Na de oorlog werd de productie van HASAG verdergezet in de fabrieken van Feuerhand en werden de blauwdrukken van Feuerhand ook gebruikt voor nieuwe lantaarns. Hasag is na de Tweede Wereldoorlog verdwenen en in de tussentijd is de handelsnaam overgenomen door MEWA. De BAT stormlantaarns werden nadien door VEB Sturmlanternenwerk Beierfeld geproduceerd, dit was een onderdeel van Mewa opgericht in 1952.

In de jaren 80 werden de activiteiten van VEB Sturmlanternenwerk overgenomen door Foron, maar die heeft nog maar korte tijd stormlantaarns geproduceerd en heeft de productie korte tijd later stopgezet.

De informatie tot 1948 is afkomstig van The Loveland Lantern Collection, de historie op deze site is verzorgd door Achim Stübgen die vele bronnen heeft onderzocht om tot een complete historie te komen. Veel dank gaat dan ook uit naar de toestemming die Achim Stübgen heeft gegeven om deze informatie en de afbeeldingen op deze site te plaatsen.

In onderstaande link de volledige historie van Lamp factory Fr. Stübgen & Co.
http://www.thelovelandlanterncollection.com/fr-st%C3%BCbgen-co-erfurt/

Op de tekst en de afbeeldingen van Stübgen & Co zit een copyright, dit copyright is in handen van Achim Stübgen.
Copyright © Achim Stübgen, Hannover 2015 (stuebgen@hotmail.de)

Frowo

Het begon voor Frowo in 1878, toen Hermann Fröhlich een klein familiebedrijf begon in Beierfeld als loodgietersbedrijf, maar ze maakten een grote verscheidenheid aan metalen voorwerpen. Door de jaren heen groeide het bedrijf gestaag en vanaf 1906 begonnen ze ook met de productie van stormlantaarns. In 1912 werd het bedrijf overgedragen aan de zoon van Hermann Fröhlich, Rudolf Fröhlich en zijn schoonzoon Erich Wolter. In die tijd kreeg het bedrijf ook de naam Fröhlich & Wolter.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden Rudolf Fröhlich en Erich Wolter soldaten van het Duitse leger. Hermann Fröhlich nam in die tijd opnieuw de leiding in het bedrijf op zich. In die tijd was de productie vooral gebaseerd op producten die het leger nodig had.

Vanaf 1924 werden de lantaarns vertind in een tinbad, wat zorgde voor een aanzienlijke kwaliteitsverbetering, hiervoor werd een tinmolen in gebruik genomen.
In 1926 werd de merknaam Frowo, een combinatie van de achternamen van de eigenaars en werd het logo van Frowo, een herdershond met een lantaarn in zijn bek.

In deze jaren had Frowo forse concurrentie van Feuerhand, welke ook in Beierfeld was gevestigd en veel groter was, de verkoop van Feuerhand was c.a. 10 keer zo groot als de verkoop van Frowo. Er zijn ook diverse onenigheden geweest over patenten van stormlantaarns met Feuerhand. Ondanks de hevige concurrentie produceerde Frowo in 1937 1.45 miljoen stormlantaarns per jaar en nog vele andere producten en had het bedrijf 269 aantal medewerkers in dienst.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog moest ook Frowo overstappen op de productie van oorlogsbenodigdheden. De productie van lantaarns kwam tijdens de oorlog uiteindelijk volledig stil te liggen doordat er geen materialen meer aangeleverd werden.

Waar de familie Nier, en dus ook Feuerhand, na de Tweede Wereldoorlog geen mogelijkheden hadden om op grotere schaal te gaan produceren, had Frowo dat wel.
De bedrijfsgebouwen waren onbeschadigd, ze hadden nog een personeelsbestand en de machines waren nog beschikbaar. Hierdoor hadden ze een groot voordeel t.o.v. de concurrenten die pas later opnieuw met de productie van lantaarns begonnen.
Na de Tweede Wereldoorlog komt Gerhard Ludwig van Bernum in het bedrijf Frowo.

Na de oorlog was er genoeg vraag, maar een gebrek aan materiaal. Dit probleem losten ze op door resterende voorraden en productieafval te gebruiken, het vooroorlogse programma werd grotendeels weer opgezet. Dit was korte tijd succesvol, maar Frowo kreeg het toch moeilijk in de socialistische geplande economie. Rudolf Fröhlich en Erich Wolter krijgen daarnaast ook gevangenisstraffen door vermeende verduistering.
De decennia hierna werden gekenmerkt door een constante strijd om materiaal en tegen inmenging van de staat. Frowo heeft in deze jaren ook veel verschillende producten geproduceerd.

Op de lange duur hebben ze deze strijd verloren, in 1972 werd Frowo genationaliseerd en werd de bedrijfsnaam gewijzigd naar VEB Metallwarenfabrik Beierfeld. Hierna richtte het bedrijf zich voornamelijk op de toelevering van onderdelen voor de auto-industrie. Op 31 maart 1994 ging Frowo uiteindelijk van de markt af.

De informatie over Frowo en afbeeldingen zijn afkomstig van de site van Hans-Werner Jehn, waarvoor ik hem zeer dankbaar ben.
Voor nog veel meer informatie over Frowo, een uitgebreid overzicht van de producten die dit bedrijf heeft gemaakt en voor informatie voor het dateren van een Frowo stormlantaarn, ga naar de volgende site:
http://www.frowo.info

Op de tekst en de afbeeldingen van Frowo zit een © copyright, dit copyright is in handen van Hans-Werner Jehn. www.Frowo.info

Rhewum

De geschiedenis van Rhewum stormlantaarns is aanzienlijk korter. Rhewum is opgericht in 1927 als Rheinische Werkzeug und Masschinenfabrik in Remscheid. Dit bedrijf is voortgekomen uit Alexander Gassinger & Co. AG. Het bedrijf produceerde in het begin vooral kookpotten en was daarnaast toeleverancier voor de vliegtuigindustrie.
Rhewum is begonnen na de Tweede Wereldoorlog in 1947/1949, vermoedelijk doordat Feuerhand geen productie meer had en hierdoor zag Rhewum kansen. Van 1949 tot 1960 heeft 8 verschillende stormlantaarns geproduceerd.

Amerikaanse stormlantaarns

Dietz

Het merk Dietz is één van de bekendste en grootste merken op het gebied van stormlantaarns en is heden ten dage nog steeds in actief.

De historie van Dietz gaat terug naar 1840, toen Robert Edwin Dietz een kleine lampen en olie winkel begon in Brooklyn. Zijn broer assisteerde hem hiermee waardoor de naam Dietz, brother and Company werd. Één van de eerste producties was een kleine lantaarn voor een kaars. Later hebben ze ook diverse andere kandelaars, olielampen, hanglampen en kroonluchters geproduceerd. Nog drie andere broers kwamen ook bij het bedrijf werken in 1855 en de bedrijfsnaam werd aangepast naar Dietz and Company. In ditzelfde jaar bouwden ze ook een grote fabriek in New York City. In 1856 patendeerde Dietz een vlakke lonthouder voor kerosine, wat in die jaren goedkope brandstof was. Dit was het eerste patent van de vele die nog zouden volgen.

In de jaren die volgden opende Dietz een kantoor in Londen en San Fransisco en groeide gestaag verder.
In 1868 verkocht Robert E. Dietz zijn aandeel en ging verder met Absalom Smith onder de naam Dietz & Smith. Dit was alleen van hele korte duur. De zaken gingen niet goed, er werd net genoeg verdiend om uit de kosten te blijven. Smith haalde geld uit het bedrijf voor een luxe leven en investeerde veel geld in fietslampen voor velocipede fietsen, de fietsen met een groot voorwiel en een klein achterwiel. Hier was alleen nog lang niet genoeg markt voor. Robert E. Dietz besloot een jaar na oprichting de samenwerking te verbreken en ging alleen verder onder de naam R.E. Dietz Company in 1869.

Het blijkt dat Robert E. Dietz de drijvende kracht was, want Dietz and Company heeft het niet lang meer volgehouden na zijn vertrek.

Robert Dietz begreep het belang van luchtverplaatsing en verwierf het patent van de Hot-Blast welke was ontworpen door John Irwin. In het begin gingen de verkopen nog niet al te best, omdat men de stormlantaarns lelijk vonden, maar na verloop van tijd begon men de voordelen van dit model in te zien en begonnen de verkopen te lopen.

Dietz bleef innoveren en versloeg elke concurrent of kocht ze op. Dit mede door de vele patenten die Dietz inmiddels bezat en de vele discussies die hierover zijn geweest. Dietz heeft ook een groot gedeelte van zijn concurrenten overgenomen. Voornamelijk voor de patenten en het design van andere lantaarns, zo werd Dietz steeds groter en de stormlampen steeds beter.

In 1894 nam de zoon van Robert E. Dietz het over, Frederick (Fred) Dietz. Fred was net zo innovatief als zijn vader, hij vroeg 25 nieuwe patenten aan, hij ontwierp het logo en breidde de internationale verkopen uit.
In 1897 kreeg Dietz een grote tegenslag te verwerken. De fabriek in New York City brandde af, alleen de 4 buitenmuren stonden nog overeind. Het verhaal gaat dat Fred nooit tegen zijn vader heeft gezegd dat de fabriek was afgebrand, Robert R. Dietz overleed in ditzelfde jaar, 4 maanden na de brand zonder hiervan te weten.

Frederick Dietz ging samen met The Steame Gauge and Lantern Company, waar ze al een aandeel van 50% in hadden, om door te kunnen gaan met de productie en een maand na de brand namen ze dit bedrijf helemaal over. De nieuwe fabriek stond in Syracuse.
In de tussentijd werd de fabriek in New York City opnieuw gebouwd en gebruikt als kantoorruimte, deze fabriek staat nu nog steeds in Greenwich Village, hier zitten tegenwoordig appartementen in.

Fabriek van Dietz in Syracuse, postkaart uit 1910

In 1899 begon Dietz met het vertinnen van de lantaarns, waardoor de levensduur sterk werd verbeterd werd. In deze tijd werd ook de Dietz Blizzard geïntroduceerd, dit model wordt nu, 121 jaar later, nog steeds geproduceerd. Een paar jaar later, in 1903, werd de Dietz Junior geïntroduceerd.

In 1913 kwam de concurrent CT Ham uit met een stormlantaarn, de Nu-Style. Dietz zag de voordelen hiervan en heeft CT Ham overgenomen en de Nu-Style stormlantaarn hernoemd tot de D-Lite. De D-lite is nu de meest populaire stormlamp van Dietz.
Een andere populaire stormlamp werd geïntroduceerd in 1914, The Little Wizard.

In 1915 overleed Frederick Dietz op 68 jarige leeftijd, hij had geen kinderen en zijn aandelen waren verdeeld. De leiderschap werd overgenomen door zijn jongere broer John Dietz. Elke werknemer van Dietz, die langer dan een jaar in dienst was, kreeg een gift van de erfenis van Frederick Dietz. Soms was dit zelfs gelijk aan een jaarsalaris.

De zaken gingen daarna minder goed, John Dietz had niet hetzelfde succes als zijn vader en broer. Het bedrijf groeide wel tot 1923, maar de grote depressie in de jaren 30 zorgde voor een forse daling van de omzet. In de jaren 40 kregen ze daarnaast ook veel concurrentie van Feuerhand, die van de situatie gebruik maakten om ook in Amerika voet aan de grond te krijgen.

John Dietz overleed in 1936, terwijl het bedrijf Dietz op de rand van de afgrond stond. Zijn zoon Robert II Dietz, die eerder niet capabel genoeg werd gevonden door zijn vader en boer was geworden, nam na het overlijden van zijn vader de leiding. Ze zijn nog maar net overeind blijven staan. In deze tijd stopten ze met het vertinnen en gingen in plaats hiervan de lantaarns verven.

Na de Tweede Wereldoorlog gingen de zaken weer beter, dit zal mede veroorzaakt zijn door het wegvallen van de Duitse productie en er was veel vraag naar veiligheidslantaarns langs de snelweg.

In 1948 introduceerde Dietz de Comet, wat de officiële lantaarn werd van de Boy scouts, de grootste scouting organisatie van Amerika.

In 1950 nam de zoon van Robert het bedrijf over, Gerry (Gary) Dietz. Vanaf 1955 mocht er geen kerosine meer gebruikt worden langs de wegen, wat ervoor zorgde dat de omzet fors afnam en de lantaarns alleen nog maar gebruikt werden op plekken waar geen elektra was. In 1950 werd de fabriek in Greenwich village gesloten. Gerry besefte dat er rigoureuze beslissingen genomen moesten worden en opende in 1957 R.E. Dietz., LTD Hong Kong, om op die manier goedkoper te kunnen produceren.
Dit leidde uiteindelijk tot de sluiting van de fabriek in Syracuse in 1970, de volledige productie was verplaatst naar Hong Kong.
In 1967 had de zoon van Gerry het overgenomen, John Dietz.

Uiteindelijk bleek de stap naar Hong Kong een groot succes, 10 jaar later produceerde Dietz 1,5 miljoen stormlampen per jaar. De innovatie ging ook door met flitslampen op accu voor veiligheidstoepassingen op en om de wegen.

In 1978 werd het bedrijf overgenomen door Edward Reynolds, na 138 jaar is het bedrijf voor het eerst in handen van iemand buiten de familie. In 1982 werd de volledige productie verhuisd naar China.
Hier worden de Dietz stormlampen nog steeds geproduceerd, nu onder leiding van de familie Mak. Dietz blijft wel produceren volgens de hoge kwaliteitsstandaard waar ze groot mee geworden zijn, dit in tegenstelling tot een legio aan andere imitatie merken die de stormlampen van Dietz schaamteloos kopiëren.

Hieronder een overzicht van de bedrijven die Dietz heeft overgenomen:
Archer, Pancoast and Co in 1868
CT Ham, is overgenomen in 1913 voor de Nu-Style stormlantaarn, welke hierna de naam D-Lite kreeg.
Chicago Manufacturing Co. is overgenomen in 1873 door Dennis and Wheeler, Dennis and Wheeler is in 1881 overgenomen door The Steam Gauge and Lantern Co., en The Steam Gauge and Lantern Co. werd in 1897 weer overgenomen door Dietz, na de brand in de fabriek.
Nail City Lantern Co/Wheeling Stamping Co, alleen de lantaarndivisie, in 1946
Defiance Lantern and Stamping Co is in 1935 overgennomen door Embury Manufacturing en Embury Manufacturing is in 1953 weer overgenomen door Dietz.

De informatie is deels afkomstig van Crownplace Brands, nog meer weten over Dietz? Kijk dan op de volgende site voor een mooi uitgebreid overzicht:
http://crownplacebrands.com/dietz-lanterns/

Adlake

Logo Adlake

Het bedrijf Adlake is het enige bedrijf wat zich staande heeft weten te houden naast Dietz en is ook nog steeds in bedrijf. De historie van Adlake begon in Chicago, de volledige naam is Adams and Westlake Limited.
In 1857 richtten John McGregor Adams en John Crerar Adams, Crerar and Company op. Ze zagen kansen door de groeiende populatie en de werkzaamheden aan de spoorwegen.

Het bedrijf was gericht op de verkoop van benodigdheden voor de werkzaamheden op en om het spoor, waaronder dus ook stormlampen. Vanaf 1865 bleek het bedrijf dusdanig succesvol dat ze hun eigen fabriek hebben geopend in Chicago. Een paar jaar later, in 1871 brandde ook deze fabriek volledig af maar werd razendsnel weer herbouwd en was een jaar later alweer in bedrijf.

In 1863 kwam kopersmid en locomotief engineer William Westlake naar Chicago, hij was de uitvinder van het uitneembare glas, waar hij een patent op had aangevraagd en begon stormlampen te maken onder de naam Cross, Dane and Westlake. Ook deze fabriek werd vernietigd door de brand in 1871, maar was ook snel weer herbouwd.

In 1873 kwam het bedrijf in de problemen doordat ze aangeklaagd werden i.v.m. het patent van John Irwin, waarschijnlijk door Dietz. Dit zorgde voor grote financiële problemen en het bedrijf moest de deuren sluiten in 1874.
Hierna gingen John McGregor Adams, Dane en William Westlake verder onder de naam Adams and Westlake. In deze tijd werden veel spoorweg lantaarns, trein koplampen, signaalverlichting en andere benodigdheden voor op en om het spoor geproduceerd. In 1884 werd er een tweede fabriek geopend in Chicago.

In de jaren die volgden breidde Adlake de productie uit, ze hebben stoven, fietsen, camera’s, fietslampen. Het merk was ontzettend sterk in de wereld van de stormlantaarns, maar de rest kwam niet van de grond.

Van 1899 tot in de jaren 40 produceerde Adlake veel lantaarns met de “Non-sweating Balanced Draft Ventilation”. Op de lantaarn zelf staat dan ook vaak, The Non Sweating Adlake Lamp Chicago. Roest was een groot probleem bij lantaarns, maar met dit design, wat draaide om ventilatie, werd dit probleem grotendeels overwonnen. Vanaf 1907 gaven ze ook de optie voor een elektra in de lantaarns.

The Non Sweating Adlake Lamp Chicago

In 1923 was de fabriek gedateerd en inefficiënt. De werkzaamheden werden verplaatst naar Elkhart, Indiana. Hier bouwden ze ook een nieuwe fabriek in 1927.

De lantaarns van Adlake waren meestal zwaar en zwart, zodat ze geschikt waren voor de meest zware omstandigheden.

Adlake is zeer lange tijd actief gebleven in de treinlantaarns en stormlantaarns, maar daarnaast hebben ze hun productlijn fors uitgebreid met verlichting voor vrachtwagens, hangsloten, sloten, schermen en andere toebehoren voor de transportwereld.

Heden ten dage wordt Adlake gerund door Randy Schneider en verkopen ze nog steeds diverse lantaarns.

Het is een compliment waard dat dit bedrijf nog steeds bestaat, zoveel jaren na de oprichting, Twee Wereldoorlogen, de depressie en in al die jaren is dit bedrijf sterk geweest in de productie van lantaarns en andere artikelen voor de transportsector. Geen één ander merk heeft dat voor elkaar gekregen.

Stormlantaarns uit andere landen

Meva

Het bedrijf Meva is gevestigd in Raudnitz in Tsjechië. Kenmerkend aan dit merk is het logo met drie fakkels. Het bedrijf is opgericht in 1898. De productie van stormlantaarns is doorgegaan tot 2006. Meva heeft voor diverse andere fabrikanten stormlampen geproduceerd, voor BAT, voor de Wuppertaler Lampenfabrik en voor Chalwyn, de Chalwyn Tropic.

Chalwyn

Van dit merk is bij mij niet bekend wanneer het bedrijf is begonnen. De volledige bedrijfsnaam was in het begin Chalwyn Lamps Limited, waarbij de voornaamste doelstelling was de productie van stormlantaarns. In het begin werden de stormlantaarns geproduceerd door het bedrijf James Croll Limited, maar na de Tweede Wereldoorlog werd begonnen met eigen productie in Parkstone. De verkopen werden verzorgd door Chalwyn Wild Limited in Londen.

Na de oorlog gingen de zaken goed, wat uiteraard ook te maken heeft met het gebrek aan productie van stormlantaarns uit Duitsland. In de jaren die volgden, breidde het bedrijf uit en werd de productie zeer efficiënt. In de jaren 50/60 waren er vier modellen stormlantaarns, de Chalwyn Tropic, de Chalwyn Far East, de Chalwyn Tempest en de Chalwyn Pilot. Na de oorlog werden er gemiddeld 50.000 stormlampen per dag geproduceerd en over een periode van 20 jaar heeft Chalwyn ongeveer 30 miljoen lantaarns geproduceerd. Chalwyn bediende vooral de markt in Afrika, de Franse kolonies en het Midden-Oosten.

Ook heeft Chalwyn enkele modellen stormlantaarns laten maken door Dietz.

Chalwyn heeft ook de modellen Lynx en Tornado op de markt gebracht. De Lynx is ook door het Nederlandse leger gebruikt. Deze zijn voorzien van het merk Kero.

In de jaren 60 werd begonnen met de productie van stormlantaarns in Zuid-Afrika. Dit werd een dochterbedrijf van de Engelse vestiging. Deze dochteronderneming werd in 1970 verkocht aan de Zuid-Afrikaanse aandeelhouders.

De concurrentie werd in de jaren 60 heviger waardoor Chalwyn ook meer andere producten ging verkopen. Hierdoor is de naam aangepast naar Chalwyn Limited.

De verkopen van stormlantaarns gingen wel door, maar namen langzamerhand af door de concurrentie. De productie nam daarna ook langzamerhand af en stopte in 1970.

Hierna heeft Chalwyn nog diverse stormlantaarns laten produceren bij andere fabrikanten, waaronder Mewa. In de jaren 90 werd dit verplaatst naar China, maar door de logistiek en problemen met de kwaliteit is dit op den duur gestopt. Nadien is de productie van de Chalwyn Tropic en de Chalwyn Far east weer naar Tsjechië verplaatst. Waarschijnlijk weer naar Meva, maar dit is uiteindelijk ook weer gestopt. Ik vermoed dat dit samenvalt met het stoppen van de productie van Meva in 2006.

Chalwyn heeft heel veel stormlantaarns geproduceerd, maar heeft ook heel veel lantaarns voor wegwerkers geproduceerd. Deze zie je nog erg veel in de tuin staan ter decoratie.

Voor nog meer informatie en foto’s, kijk op de volgende site, hier is naast informatie over Chalwyn ook nog veel meer informatie te vinden over bijzondere lantaarns die gebruikt werden bij wegwerkzaamheden:
www.roaddangerlamps.webs.com/

ALG Guillouard

De afkorting ALG staat voor Brothers Adrien & Louis Guillouard, tegenwoordig heet het bedrijf alleen Guillouard. Dit bedrijf uit Frankrijk is is opgericht in 1911 en is fabrikant van veel verschillende producten en vanaf 1914 is ALG ook begonnen met de productie van stormlantaarns en doen dat tot op de dag van vandaag nogsteeds.

Bekendheid heeft ALG verworven met de Luciole stormlamp en de Marine stormlamp. De stormlampen van ALG werden en worden ook veel geëxporteerd naar Afrika.

De ALG Marine

Hiernaast zijn ze ook fabrikant van onder andere gieters, andere tuinbenodigdheden, keukenartikelen en voederbakken.

De productie van de stormlantaarns is tot 2016 in Nantes gebleven, hierna werd de productie verplaatst naar andere delen van Frankrijk en Europa.

De huidige stormlantaarns zijn volgens een kenner nog steeds van hoge kwaliteit.

De bekende Luciole stormlamp, die nog steeds geproduceerd word

https://www.guillouard.com/

Datering en identificering van stormlantaarns

Uiteraard zal een merk en typenummer al heel erg helpen, deze zijn vaak te vinden op de tank en/of op de bovenzijde. Soms onder de lagen verf.

Bij veel Amerikaanse lantaarns staat er een patentdatum in, let wel op, dit is niet de datum van productie, maar de datum dat het patent is uitgegeven. Hiertussen kan soms wel 20 jaar zitten. Deze patenten zijn soms ook niet voor de lantaarn, maar voor onderdelen van de lantaarn. Er kunnen dan ook meerdere patenten op één lantaarn staan.

Patent data op een Dietz Vesta

Stormlampen met een tank met een bodem er onder gesoldeerd zijn uit de jaren 20, met de bovenkant er op gesoldeerd van voor 1920. Wanneer de bodem is gefelst dit uit de jaren 30/40. Puntlassen werd vanaf ongeveer 1920 gemeengoed, dus alles wat gesoldeerd is, is van voor 1920.

Een beschermkooi met 3 draden voor het glas, welke je eraf kunt schuiven, betekend meestal dat het een vooroorlogs model is. Frowo uitgezonderd, deze heeft na de oorlog nog heel lang lantaarns met een korf gemaakt.

Frowo
Vooroorlogse lantaarns hebben het logo van een hond met een lantaarn in zijn bek, naoorlogs alleen het merk Frowo.

Feuerhand
Een eenvoudige manier om vooroorlogs van naoorlogs te filteren is dat de glaslifter voor de oorlog rechts van de vuldop zat en na de oorlog links van de vuldop.

Dietz
Alle lantaarns die in Amerika geproduceerd zijn hebben een patent datum, vaak op de tank of op de buizen. Wanneer dit er niet op staat is de lantaarn naar alle waarschijnlijkheid van na 1956 toen de productie grotendeels naar Hong Kong is verhuisd.

Er zijn veel websites waar stormlantaarns en de datering op staan, kijk hiervoor op de sites bij de merken hierboven bij de artikelen, links onder op deze pagina of gebruik Google.
Komt u er niet uit? Stuur dan een bericht met duidelijke foto’s, mogelijk kan ik er meer over vertellen.

Onderstaande twee sites gebruik ik zelf het meeste bij onderzoek naar de datering van stormlampen:
www.sirkosdrive.jimdofree.com
https://lucernae.jimdofree.com/

Restauratie van stormlampen

Welke handelswijze er nodig is voor de restauratie van stormlampen is afhankelijk van de staat van de stormlamp en de voorkeur van de restaurateur.

Mijn handelswijze is altijd om al mijn lampen zo origineel mogelijk te houden.

Wanneer de stormlamp nog de originele verf heeft, dan is het beste om deze intact te houden. Eventuele roest kan verwijderd worden volgens één van onderstaande methodes.
Zelfs wanneer een stormlamp nog maar een kwart van de originele verf heeft, dan heeft het mijn voorkeur om dit intact te houden en niet te veel aan de stormlamp te doen.

Roest
Veel stormlampen zijn verroest, dit omdat ze veel gebruikt zijn of omdat ze bijvoorbeeld ter decoratie in de tuin hebben gestaan. Deze roest kan eenvoudig verwijderd worden. Afhankelijk van hoe verroest de stormlamp is, hieronder enkele werkwijzes

Licht verroest
Verwijder met een fijne staalwol, 00 of 000, welke verkrijgbaar is bij de betere ijzerwarenzaken de roest. Zelf doop ik staalwol regelmatig in Commandant Cleaner 4 voor een mooi resultaat. Ook een messing bougie borstel kan helpen om lichte roest te verwijderen. Nadien de stormlamp wel behandelen om roestvorming tegen te gaan.

Zwaar verroest
Gebruik een anti roest middel om de roest te verwijderen, hiervoor kan bijvoorbeeld HG antiroest gebruikt worden of Rustyco. Dit kan aangebracht worden met een kwast of ondergedompeld worden, afhankelijk van het gekozen product. Nadien de stormlamp nog nabehandelen met staalwol en voorzien van een anti roest coating.

Citroenzuur
Naast bovenstaande methodes is het ook mogelijk om citroenzuur te gebruiken om roest te verwijderen. Citroenzuur is als concentraat verkrijgbaar, dit kan aangelengd worden met water om een verroeste lamp onder te dompelen.

Verf
Wanneer de originele verf erop zit, dan adviseer ik deze zo veel mogelijk te laten zitten en alleen eventuele roest te verwijderen.
Wanneer de verf niet origineel is, dan kan deze verwijderd worden met een verfafbijt. Zelf heb ik goede ervaringen met Rust-Oleum Green, inkwasten, 10 minuten inwerken en dan met staalwol er overheen, indien nodig herhalen.

Caustic Soda
Voor de zwaardere behandeling heb ik hieronder een werkwijze geplaatst, deze werkwijze is mij aangedragen door Henk “Stormlamp” Kloosterman. Deze werkwijze is niet geschikt voor zinken, koperen of messing lantaarns.

Caustic Soda is een zeer goede reiniger voor stormlampen welke voorzien zijn van dikke verflagen of erg verroest zijn, de mengverhouding is 0,5 kg per 10 liter. Leng dit aan in een geschikte ton (eerst het water, dan de caustic soda), dompel de stormlamp hierin en laat het caustic soda zijn werk doen in 1-7 dagen, afhankelijk van de vervuiling. Hang er een dompelaar in om het proces te versnellen.

Nadien goed afspoelen met water en de tank droogmaken met een heteluchtpistool.

Voordeel van deze methode is dat zowel de binnen als de buitenkant goed gereinigd worden, dit zorgt ervoor dat er ook minder walmen en dus stank vrij komt bij gebruik.

LET OP!
Bovenstaande methode is effectief, maar veiligheid is geboden. Wanneer dit goedje in je ogen komt kan het je gezichtsvermogen permanent aantasten! Gebruik bij deze methode persoonlijke beschermingsmiddelen zoals chemisch bestendige handschoenen en een mondkapje. Voer dit buiten of in een zeer goed geventileerde ruimte uit.

Caustic Soda is chemische troep, daarom werkt het ook zo goed, maar denk om jezelf en denk bovenal aan kinderen en huisdieren. Sluit een vat altijd volledig af! Zorg dat huidieren en kinderen er op geeneen wijze bij kunnen komen.
Zelf gebruik ik een speciaal chemisch bestendig vat met een sluiting met hangslot, de ton gaat pas open als de kinderen op bed liggen.

Daarna de lamp in de olie om te zorgen dat de lamp niet weer gaat roesten. Wanneer de stormlamp voor verzamelaars of decoratieve doeleinden wordt gebruikt gebruik dan Caprotech RX5 spuitbus, dit zorgt voor een goede anti roest coating. Bij outdoor toepassingen is het aan te raden om hem in te kwasten met b.v. Owatrol.

Veel onderdelen zijn nog te koop. Een firma waar ik zelf regelmatig bestel is de website olielampen.nl, een uitgebreid advies en veel onderdelen voor een nette prijs zijn hier te koop:
http://www.olielampen.nl

Hier vind je veel lonten, stormlamp glazen, lonthouders, zuivere petroleum en andere stormlamp onderdelen, een aanrader.

Bronvermelding

Hieronder een overzicht van de bronnen waardoor deze pagina mogelijk is gemaakt, als bovenstaande nog niet genoeg is, kun je hier nog veel meer informatie vinden.

Boeken:
Duitse stormlantaarns
Die Sturmlatern Band 1 van Maik Stieler, te koop op eBay.

Amerikaanse stormlantaarns:
Lanterns That Lit Our World van Anthony Hobson, een aanrader!
Classic Lanterns van Dennis Pearson
Collectible Lanterns van L-W Book Sales
Collectible Dietz Lanterns van Neil S. Wood

Sites:
www.sturmlaternen.jimdofree.com
www.bunk-online.de
www.feuerhand.info
www.frowo.info
www.sirkosdrive.jimdofree.com
https://lucernae.jimdofree.com/
www.roaddangerlamps.webs.com
www.thelovelandlanterncollection.com
www.crownplacebrands.com

Alle teksten en beeldmateriaal die op deze site worden getoond, vallen onder het auteursrecht of een andere wettelijke bescherming van intellectueel eigendom.

Mocht uw naam vermeldt staan in deze tekst en wenst u dit niet, neem dan contact op middels het contactformulier.

De inhoud van deze website mag niet voor commerciële doeleinden worden gekopieerd, verspreid en/of veranderd; noch mag enige inhoud worden herplaatst op een andere website. Deze website kan bovendien afbeeldingen bevatten waarop auteursrechten van derden rusten.